Anadolu’da Sanat Fuarcılığı: ArtConcept Adana -Vecdi Uzun yazdı.
Anadolu’da sanat fuarcılığı üzerine eleştirel yazılar yayınlamaya başladığım zaman İstanbul dışında sadece Ankara’da Artankara Çağdaş Uluslararası Sanat Fuarı faaliyetteydi. Daha sonra Bodrum, Antalya, Mersin ve en sonunda Adana Çağdaş Sanat Fuarı da açılarak Anadolu’da da sanatçı ve sanatseverler fuar konsepti içinde bir araya gelmeye başladılar. Sanatçılar arasında Bursa, İzmit, Gaziantep, Kapadokya ve Eskişehir’de de sanat fuarlarının açılacağı konuşulmaktadır.
Adana Çağdaş Sanat Fuarı’nı düzenleyen firma; MSR Fuarcılık olup, Mersin merkezli bu firma sanat fuarcılığında 2. Antalya Sanat Fuarı, Mersin Sanat Fuarı’nı da düzenlemiştir. Bu tecrübedeki bir sanat firmasından daha büyük organizasyon tecrübesi beklenildiği unutulmamalı ve Adana Çağdaş Sanat Fuarı’na bu gözle bakılmasında yarar bulunmaktadır.
Fuar alanının Adana Büyükşehir Belediyesi’ne ait olup, fuar sergileme alanı da 10.800 m2’dir. Adana Çağdaş Fuarı stantları; toplam fuar alanı içinde 6.500 m2 alana kurulu 62 stanttan oluşmaktadır.
Sanat Fuarında; Ankara, İstanbul, Antalya, Adana, Mersin, Konya, Nevşehir, Diyarbakır’dan gelen toplam 54 galeri ve özel koleksiyon stantları ile Adana Büyükşehir Belediyesi, Yüreğir belediyesi, Dr. Gökhan Gündoğdu Müzesi, Çukurova Çağdaş Kültür ve Eğitim Vakfı, Adana Güzel Sanatlar Lisesi, Adana Ressamlar Derneği, Çukurova üniversitesi, LÖSEV yanında toplam 8 Kurum ve STK yer almıştır.
Adana’da Adana Gündoğdu Ailesi Yardım Sağlık Kültür ve Eğitim Vakfı bünyesinde Gündoğdu Vakfı Dr. Gökhan Gündoğdu Eğitim ve Kültür Müzesi gibi bir görsel sanat merkezinin bulunması, Adana için büyük bir kazançtır.
Fuara toplamda yerli ve yabancı 715 sanatçı katılmıştır. Yabancı katılımcılar İtalya, Rusya, Ukrayna, İran dan gelen sanatçılardır. Fuarda İranlı galeri ve sanatçılara ait iki ayrı galeri bulunmaktadır.
Fuar Binası ve Sergi Alanı: Sanat fuarları estetik beklentinin en yüksek olduğu mekânlardır. Fuarın yer aldığı bina içindeki fuar ziyaretçilerinin bulunduğu mekânlardaki her türlü olumsuzluk doğrudan sanat fuarını da etkiler. Fuar binasındaki kafeterya bölümünün ilkelliği ve hijyen sorunu ile tuvaletlerin hijyen yetersizliği o an fuar düzenleyen sanat fuarının geleceğini de etkiler. Fuarın daha ilk yılı olması mazeretinin arkasına saklanmak fuara zarar verir. Fuardaki galeri alanlarını oluşturmak için kullanılan stantların yer yer boyasız, kirli ve yerine uyumsuz olmasının yaratacağı olumsuzluğu geçmişte sanat fuarı düzenlemiş bir fuar firması için bilinmesi çok önemli gereken bir durumdur. Bu olumsuzlukları daha önceden gözlemesi gereken fuar yönetimin, eksiklikleri giderme konusunda daha duyarlı olması gerekirdi.
Galeriler: Fuara katılan galerilerin önemli kısmının doğrudan kendi mülkiyetlerinde olan resimleri sergileyerek katıldığını gözlemledim. Muhtemelen bazı sanatçılar fuarın ilk yılında katılma konusunda çekimser davranmış olabilir. Fuarda sergilenen çalışmaların büyük kısmı çağdaş sanat kavramından uzak olup, bunların büyük kısmı da henüz sanat piyasasında etkin yer alamayan bazı ressamlara aittir. Fuara katılım konusunda fuar yönetimi eleme yapamadığı gözlenmektedir. Bunun doğal sonucu olarak içeriği tartışmalı bir sanat fuarı görüntüsü çıkmaktadır. Şu an gelir-gider dengesi açısından yapılamadığı görülen bu görünümün gelecek dönemlerde engellenmesi için; sanatçı ve çalışmalarda katılım ilkesi ve bir seçme sistemi oluşturması gereklidir.
Fuarda sergilenen eserlerin tamamına yakını resimden oluşmaktadır. Çukurova Kültür Sanat Vakfı standında sergilenen 2 metre çaplı küre enstalasyonu bu fuar kapsamasında dikkat çekici çalışmadır.
Fuarda sergilenen satış fiyatı ve tanınırlığı en yüksek eserler Bekir Aksoy Sanat Galerisi’ndeki Yücel Dönmez, Sultan Adler, Ekrem Kahraman gibi önemli sanatçıların çalışmalarıdır. Sergilenme ve ziyaretçi bilgilendirme konularında da bu firma belirgin farklılığını ortaya koymaktaydı.
Fuar Galericiliği: Sanat fuarlarının fuara katılım maliyetindeki doğrudan muhatabı galeriler olduğu için galeriler de maliyetlerinin üzerine kar payını koyarak katılımcılara yansıtmaktadır. Bu da bir çeşit fuar galericiliği yaramıştır. Görünür olmak, piyasaya girmek isteyen ve heveskâr olan birçok ressam bu yolu seçtiği için katılımcı, eser ve galeri niteliğinde sıkıntılar olması doğaldır. Bu durum bu fuarda da çok rahat görülmektedir.
Galeri Sahibi Ressamlar: Ressam galerici denilince akla Doğan Paksoy gelir. Bu fuarda The Best Art Gallery‘nin kurucusu Meryem İpek, Adana Sanat Fuarı’na kendi galerisinin sanatçısı olarak katılmıştır. Herkes resim yapma yanında sergileme özgürlüğüne sahip olup, Adana Çağdaş Sanat Fuarı’nda Meryem İpek de bu özgürlüğünü kullanmış.
Impact Ar+ Project: Bir sanatçı inisiyatifi olan Impact Ar+ Project fuarın en etkin sunumunu yapan stanttır. Impact art project, rekabet temelli klasik sanat piyasası anlayışına alternatif olarak, iş birliğine dayalı, karşılıklı görünürlüğü esas alan bir model önermektedir. Sanatçıların birer eseri dijital ekranda akmaktadır. Ebatları aynı eserler duvarda asılıdır. İlgi duyan alıcı renkli katalogdan sanatçının tüm eserini inceleye bilmekte ve kod numarasına göre depodan çıkarılan eseri alıcı çıplak gözle görebilmektedir. Bu proje kapsamasında Adana Çağdaş Sanat Fuarı’nda İbrahim Karlıca, Sinem Kurt, Azizi Karakoç, Ömer Ünsal, Canan Kandemir, Özcan Kandemir, Aysun Altunöz, Mustafa Çavuş, Şükran Aslışen ve Mehmet Hacıfettahoğlu birlikte yer aldılar.
Bu projeyle fuarlara katılımda sanatçıların galeriler karşında elini güçlendiren bir sanatçı işbirliği olarak görmek gerekir. Bu projenin gelecekte sanatçıları bir araya getirecek özellikler sahip olduğu ve birçok sanatçı inisiyatifi yaratacağı düşüncesindeyim. Özetle bu inisiyatif kendilerini Kolektif üretimin/ortak görünürlük ilkesiyle süreç odaklı yaklaşımı benimsemek olarak tanımlamaktır.
Her sanatçının görünürlüğü, diğer sanatçılarla birlikte sergilenen varlığıyla güçlendirilmekte; her eser, bütünsel bir anlatının parçası olarak konumlandırılmaktadır. Mehmet Hacıfettahoğlu önderliğinde bu fuar kapsamında bir araya gelen 10 ressamdan oluşan sanatçı kadrosu, fuarda sergilenen eserlerden herhangi birisi hakkında bilgi edinmek isteyen ziyaretçilere sunmak üzere fuar esnasında stanttaki depoda eserler bütününü bir seri olarak hazır tutmaktadır. Bu uygulama, bireysel sanatçıya ve tekil esere yönelen ilgiyi, kolektif üretim ve ortak görünürlük ilkeleri çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Fuar Ziyaretçileri: Fuar firma yetkilisi; fuar boyunca 10.500 biletli ziyaretçinin fuarı ziyaret ettiğini, girişlerin normal 100.- TL ve öğrenci 50.- TL olarak belirlendiğini ve okul toplu ziyaretlerinden ücret alınmadığı iletilmiştir. Fuar ziyaretlerinin günün koşullarına göre uygun bir ücretle yapılmasının fuarın ve sanatın finansmanı açısından önemli olduğu düşüncesindeyim.
Fuar Koordinatörü: Firmanın fuar Koordinatörü Selmani Baki Kocaispir, bir resim sanatçısı olup bu özelliği nedeniyle piyasadaki sanatçılarla ve galerilerle iletişim kanallarına sahiptir. Selmani Baki Kocaispir; MSR firmasının geçmiş fuarların da sanat koordinatörüdür. Tüm fuarların ilk yıllarının sıkıntılı olduğu ve özellikle sanat fuarlarında bu sıkıntılı sürecin daha da uzayabildiği bilinmektedir. Adana Çağdaş Sanat fuarı da şu an tam da bu sıkıntılı dönemin içindedir. Bu sıkıntılı dönemden geçebilmek için firma ve fuar koordinatörünün olağanüstü ama koordineli çalışması gerektiği düşüncesindeyim.
Fuar Tanıtımı: Fuar süresince iki gün kaldığım Adana’da fuara ilişkin billboard ve tanıtım afişleri görmedim.
Fuar Konferansları: Adana sanat Fuarı bir çok yönüyle eleştirilmesine rağmen, fuar esnasındaki konferansları açısından son derece olumlu ve başarılı bir aktivite olarak görülmektedir.
Netice; sanat fuarcılığının bir yönü sanat olsa da, diğer yönü sanat ticaretidir. Ticaretin olduğu yerde arz (üretim) ve talep olduğu gibi sanat fuarları da ticari yapılardır. Anadolu’nun birçok yerinde açılması planlanan/hedeflenen sanat fuarlarının geleceğini de arz/talep kanunu mutlaka dengeleyecektir. İstanbul ve bir derece Ankara’da sanat fuarcılığının olmasında en büyük etken; alıcı ve satıcının bulaşabileceği bir piyasa olmasıdır.
Serbest piyasada; istemek ve zorlamakla hiçbir şey olmaz. Olsa da sürekli olamaz. Fuar şirketlerine düşen ilk iş; öncelikle düzenli ve sürekli alıcıyı, yani talebi ortaya koymaktır. Bu tip sanat fuarları; başlangıç aşamasında profesyonel olarak sanatla yaşayanların katılımından daha çok, ben de varım demek, varlığını duyurmak isteyen ve sanat piyasasına giriş aşamasında olan ressamların yoğunlaştığı fuarlardır. Fuar şirketi ve sanat fuarı yöneticisi/koordinatörüne düşen en önemli görev; fuarı sanatsever ve sanat eseri alıcılarının çekim merkezine dönüştürmektir. Bir taraftan alıcı potansiyeli oluşurken, diğer taraftan da gerçek profesyonel sanatçıların fuara yoğun katılım ve ilgisini sağlamak gerekir. Fuarın daha birinci yılında fuardan bilgi, tecrübe ve kapasitesinin üstünde bir bekleyiş içinde olmak fuarın geleceğine zarar verecektir. Bu nedenle Adana Sanat Fuarı’nın gerçek bir sanat fuarı olması ve bu gerçek sanat fuarının da geleceği için bir yorumda bulunabilmek için en az ikinci yılını beklemek gerektiği düşüncesindeyim.
Son söz; Adana Çağdaş Sanat Fuarı’nın Adana sanatı için bir şans ve katkı sağlayabilmesi ve sürekliliğini sağlayabilmek için; bu aşamada fuar katılımcı sayısını artırmaya odaklanmak yerine bir taraftan sanat değeri yüksek çalışmalar üreten katılımcıların fuara katılımını sağlarken, diğer taraftan da acilen yerel sanat eseri alıcısının artırmanın üzerine odaklanmak gerekir.
Vecdi Uzun
Ana Görsel: Adana Bölge Gazetesi