Sıradan Olanın Farklılığı: Zekeriya İskefyeli – Vecdi Uzun yazdı…
“İnsanlar suretleriyle tanınır, değerlendirilir ve hafızalarda yer alır. Gözlerimizin içine baktığımız zaman bir birimizi anlarız. Portre bir çeşit tarihi belge olup, tarihe mal olmuş kişileri gözüne bakarak tanımamıza yarayan bir sanat çalışmasıdır.”
Zekeriya İskefyeli’yi on bir yıl önce tanıdım. Portreleri üzerinden bir sanatçı tarihi oluşturma çabasını son derece önemsedim. Bu çabasının yurt çapına yayılmasının gerekli olduğu konusundaki düşüncelerimi paylaştım. Portre çalışmasının sonucu; ressamın resme hakimiyetini ve resim tekniğinin düzeyini ortaya koyar. Zekeriya İskefyeli’nin portre konusundaki yeterliliğine rağmen, naif yapısından kaynaklanan atak olmama nedeniyle portreleriyle bir coğrafi mekânda sıkışıp kalmış bir sanat eğitimcisi olduğu düşüncesindeyim. Zekeriya İskefyeli’yi “Sıradan Olanın Farklılığı” yazı serisine konu yapmamın nedeni teknoloji nedeniyle unutulan portre ressamcılığını bizlere sürekli hatırlatarak unutturmaması ve bir çeşit arşiv oluşturmasıdır. Onun naif yapısını portrelerinde sempatik bir gülümseme olarak görebiliriz.
1976 Trabzon Akçaabat Derecik’de doğdu. Küçük yaşlardan itibaren resim ve karikatüre ilgi duydu. Karikatürleri yerel gazetelerde yayınlandı. 1999 yılında K.T.Ü. Fatih Eğitim Fakültesi Görsel Sanatlar Bölümü’nden mezun oldu. Trabzon Akçaabat Dörtyol Ortaokulu’nda Görsel Sanatlar Öğretmeni olarak devam etmektedir. Eğitimcimiz evli olup, üç kızı ve bir oğlu vardır
2012-2016 yılları arasında başta Trabzon olmak üzere ve büyük şehirlerdeki festivallerde “Temel Günlerden Bir Gün” adlı kişisel karikatür sergilerini açtı. Görsel Mizahi Yapıtlar Karma Karikatür sergilerine 2013 ‘ten itibaren ve Geleneksel Trabzon Sanatçıları Karma Resim sergilerine 2016’dan beri her yıl katılmaktadır. Çeşitli ortak karma karikatür ve resim sergilerine ve çalıştaylarına katılmaktadır. I. Art Trabzon Çalıştayı’na da Ekim 2017’de katıldı. Trabzon Görsel Sanatlar Öğretmenleri Karma Resim Sergisi’ne (Mayıs 2024-25)’e katıldı
Trabzon’un kültür ve sanatına katkıda bulunan kişileri konu alan tükenmez kalem ve birçok teknikteki portre çalışmalarını sürdürmektedir.
Zekeriya İskefyeli’ye yönlendirdiğim “Neden resim ve portre? sorumuza kendi içtenliğiyle cevapları aşağıdadır.
Küçük yaşlardan itibaren resimle ilgiliydim. Çevremi ve özellikle TV’deki çizgi filmleri ve sonra sırasıyla çizgi roman kahramanlar ve karikatür çalıştım.
Ruhumuzun yüreğimizin yansıması çeşitli yollarla ortaya çıkar. Sanat bunun en önemli yansımasıdır. İnsanlar iletişim kurmak için önce yüze bakar, özellikle gözlere! Gariptir ki; iletişim çağındayız diyoruz, ama iletişim kuramıyoruz ya da daha da kötüsü nasıl temas kurmamız gerektiğini bilemiyoruz. Temelde içtenlikle yüzlerle göz teması kurmuyoruz ve yürekleri görmüyoruz ve de göremiyoruz. Bakmazsak ve görmezsek yüreklerle nasıl buluşacağız? Bakmasak, görmesek ve önem vermezsek nasıl tanış olacağız ve birbirimizle nasıl anlaşacağız? Ruhlar böyle bulunur ve yürekler böyle tanışır. Gözler adeta ruhumuzun yansımasıdır. Benim için portre “Ben seni görüyorum.“ demektir.
Bu nedenle küçüklükten itibaren yıllardır portre ve diğer adlarıyla yüz ve suret çalışmayı seviyorum. Ürettikçe kendimi geliştirmeye çalıştım. Sevgi mesleği olan öğretmenliğe başladığım günlerden itibaren öğrencilerimize de örnek olmaya ve öğrencilerime iletişimin önemini anlatmaya çalıştım.
Başlangıçta öncelikle annem, babam, eşim, çocuklarım, akraba ve sevdiklerim derken, üzerimizde emeği olan kıymetli hocalarımızın portrelerini yapmaya çalıştım. Daha sonra Trabzon sanatına ve kültürüne katkıda bulunduğuna inandığım örnek şahsiyetlerin portrelerini çalışarak onları hem kayda geçirme ve hem de suretlerinin kalıcılığını sağlamanın gerektiğini düşündüm. Yüzler ve suretler sadece anlık iletişim kurmak için değil, o kişinin zaman ve mekan aşan varlığı kabul etmek için önemli bir araçtır. Bir kişiyi önce tanımak, unutmamak ve hatırlamak için portre önemli bir araçtır. Kayda alınmayan unutulur, sadece yazıda kalanlar ise kişisel özellikleri hakkında bilgi sahibi olunamadığı için sadece yazıda kalır. Portenin bir çeşit göze bakmak olduğunu düşünürüm. İnsanların belirli dönemlerde (çocukluk, askerlik, okul, evlilik vb.) porte fotoğraf çektirmeleri zamanı dondurmak gibidir. Hiçbir portre fotoğrafı ve portre resmi olmayan bir kahramanı nasıl hayallerimize sığdırabiliriz? Ben bir portre sanatçısı olarak önemli kişileri onların portreleri üzerinden hayallerimize transfer etmekteyim. Aynı alanda üretim yapanların birbirlerini konu almalarının çok güzel davranış olacağı düşüncesiyle yıllardır Trabzon’un suretlerini çalışmaya gayret ediyorum. Hâlâ çalışmak istediğim örnek suretler bulunmaktadır.
Elbette, Trabzon’la sınırlı çalışmalarımla zaman içinde belli aşamaya geldim. Zaman; şimdi daha ülkenin ve dünyanın örnek, önemli ve büyük şahsiyetlerini çalışma zamanıdır.
Tükenmez kalem resim sanatında pek fazla kullanılan bir araç değildir. Ressam arşivini geliştirmek için tükenmez kalem çalışmasına önem verirken bu özelliğiyle ön plana çıkmaktadır. Zekeriya İskefyeli portre resminin özelliğini aşağıda özetlemektedir.
Kalem ve kağıt hemen hemen her yerde bulunduğu için uygun bir malzemelerdir. Tükenmez kalem hata kabul etmediği ve silme imkanı olmadığı için portre için ideal değildir. Bu olumsuzluğuna rağmen hata yapmaktan korkmadığımız zaman daha az hata yapıldığını keşfettim. Bu da bana çok büyük özgüven sağladı. Çalışma sonucunda kusur olabilir, ama kusuruyla çalışmak da güzeldir. Zaten sonuçtan çok çalışma süreci anı da çok hoşuma gider. Tükenmez kalemin rengini, belki kokusunu ve tarihe tükenmez kalemle iz bırakmayı çok seviyorum. Tükenmezin zorluğunu nedeniyle tükenmez kalemle çok az portre çalışanı ve üreteni olduğunu gördüm. Başlangıçta çevreden bu yönde takdir görünce elbet daha da motivasyon oldum ve hatayı azaltacak çizim disiplinlerine sahip oldum. Bundan dolayı diğer teknikleri denememe rağmen yoğun olarak tükenmez kalemle devam etmemizin hikmeti bu olabilir!
Rapido, pilot, Guaj, kuru boya, kara kalem ve tükenmez kalemle yapılan portrelerim yanında yağlı boya, akrilik ve suluboya çalışmalarına da sürdürmekteyim. Desen resmin esası olduğu için desen çalışmalarımı da sürüdürmekteyim. Emeksiz, sabretmeden çalışmalar elde edilmiyor. Sabretmek zor, ancak meyvesi tatlıdır.
Ülkemizde metre başına en fazla sanatçı ve sanatsever düşen Trabzon’da Trabzonlular yanında yolu Trabzon’dan geçen Trabzon sanat ve kültürüne büyük katkıda bulunmuş hocalarımızın ve duayenlerimizin portrelerini bir proje kapsamında çalışmak hamdolsun bana nasip oldu. Vefat eden kıymetli sanatkâr hocalarımıza Allah rahmet eylesin ve kalanlara sağlık versin. Onları başka bir cepheden tanımak ve gözlerine bakmak isterseniz benim portrelerim hazırdır.
Zekeriye İskefyeli’nin naifliğini karikatürlerinde de görmek mümkündür.
Mizah aracılığıyla insanları güldürmeyi ve düşündürmeyi çok seviyorum ve bu nedenle karikatüre de ilgiliyim. Fıkra anlatmayı karikatürlerimizi paylaşmayı toplumumuzda yaşanan güzel iyi hissettiren olayları Karikatüre çevirmeyi çok seviyorum. Yüreğimden gelerek beraber güldük eğlendik, boyadık, oynadık karikatürler, resimler yaptık, sergilere ve yarışmalara katıldım. Resim çalışılırken sohbet etmeyi meraklıların sorularına cevap vermeyi destek olmayı ve küçükleri sanatla yönlendirmeyi çok seviyorum
Mutluluğun, huzurun ve iyi iletişimin iyi hissettiren sohbetten geçtiğini düşünüyorum. Sanat alanlarında üretim yapmak ve sanatla sanatsever olarak ilgilenmek toplum içinde çok faydalıdır. Trabzonumuzda sanata çok ilgili ve üretim yapan yanında çok meraklı sanatseverler var. Sanatçı ve sanatseverlerin bir araya getirecek düzgün sabit yeterli ölçütlere uygun bir mekan, müze, sergi salonu, üretim mekanı ve günlük buluşma yeri yok. Maalesef bu sorun herkesin dilinde, ancak eksikliği çok hissediliyor ve durum Trabzon gibi önemli sanat merkezine yakışmıyor. Yetkililer duymak istediğimiz konuları söylüyor, ancak yıllardır çözümsüzlükte bekliyoruz
Sınıfta öğrencimize çalışmak öğretmen ve öğrenciler için iyiyse, sokakta üretim yapmak da halk için iyidir. Meraklılar için ve ilgi duyanlar için de çok iyidir. Elbette Trabzon’a bir sanat müzesi gereklidir. Bu yapılmıyorsa halkı bekletmeye gerek yoktur. Halkın sanatı anlayabilmesi için sanatçı zaman zaman halkın içinde de çalışılmalıdır. Ben de uygun hava koşullarında çalışma mekanımın dışına çıkarak halkın içinde çalışmakta ve onların tepkilerini anlamaya çalışmaktayım. Son dönemde gelişen sosyal medya kanalları da sanatsevere ulaşmak için önemli bir araç haline geldi.
Doğayı çevreyi, birer can emaneti taşıyan hayvanları da çalışmalarıma konu yapmaktayım. Birbirimiz için varız! Varlığımızı bilelim ve çevremizdeki diğer varlıkları da görelim! Gözlerimizin içine bakarak bir birimizi anlamaya çalışalım!
Sureti olmayanın cismi olmaz ve hafızalarda kalmaz!
Zekeriya İskefyeli’nin şu an için Trabzon’la sınırlı olan portre çalışmalarının kıran kırana geçen resim piyasasında çok önemli alıcı kitlesine sahip olmadığı düşüncesindeyim. Ressam tüm çabasını satış odaklı olarak oturtmamakta olup, portreler üzerinden bir kent sanatçı arşivi oluşturma çabası benim için çok önemlidir. Portre resminin giderek azaldığı bu dönemde bu konuda yoğunlaşmak; çok büyük sanatçı sabrı ve direncidir. Zekeriya İskefyeli sanat tarihine portreleri üzerinden parmak izini vuran yerel bir sanatçı olup, gelecek dönemde Trabzon sanatı ve sanatçıları üzerinde yapılacak araştırmalar için önemli bir görsel hafıza oluşturmaktadır. Bu çalışmaların bir şekilde dijital olarak kayıt altına alınmasının yararlı olacağı düşüncesindeyim.
Vecdi Uzun
