Jeff Koons’un Türkiye Ziyareti Üzerine Bir Eleştiri

Jeff Koons’un Türkiye Ziyareti Üzerine Bir Eleştiri:
Parlak Yüzeyin Altındaki Boşluk – Dr. Özkan Eroğlu yazdı.

Jeff Koons’un ülkemize gelişi, yüzeyde bir “kültürel olay” gibi görünse de, derine bakıldığında aslında Türkiye’nin sanat bilincinin eksikliklerini açığa çıkaran bir belirtidir. Bu durum, yalnızca bir sanatçının gelişinden çok, ülkenin kendi sanatsal ve eleştirel altyapısının hangi düzeyde olduğunu gözler önüne serdi.

Bugün Türkiye’de sanat eğitimi, hâlâ biçimci, tutucu ve ezberci kalıpların içindedir. Temel zorunlu eğitim bile bireyci ve toplumcu bir bilinç üretemezken, sanat eğitiminin özgürleştirici ve yaratıcı bir rol üstlenmesi beklenemez. Eleştiri kültürü gelişmemiş, sanat tarihini sorgulama alışkanlığı oluşmamış bir ülkede, Jeff Koons’un gelişi “sanatsal bir buluşma” değil, tüketilebilir bir gösteri olur.

Koons’un sanatı, Batı kapitalizminin en parlak yüzeyidir: yüzeyin pürüzsüzlüğü, kitsch’in soğukkanlı meşrulaştırılması, endüstriyel üretimin parıltısı… Bu estetik, Batı’nın post-endüstriyel toplumunda eleştiriyle değil, ironiyle var olur. Ancak eleştiri geleneğini henüz inşa edememiş bir ülkede bu ironi, kolaylıkla gösteriş ve büyülenmeye dönüşür.

Koons’un ülkemizde alkışlanması, bir anlamda sanatın piyasa iktidarına teslimiyetinin kutlanmasıdır. Oysa gerçek sanat, toplumun kendi varoluşunu, değerlerini, estetik ve düşünsel katmanlarını sorgulama gücünden doğar. Türkiye kendi sanatını, kendi plastik geleneğini, kendi tarihsel üretimini eleştiriden geçirmeden, Koons gibi figürlerin gelişi sadece “modernlik simülasyonu” üretir.

Bir toplum, kendi sanatçısını, kendi eleştirisini, kendi estetik felsefesini yaratmadan başkalarının parıltısına öykünürse, o zaman gelen her ünlü isim, içe bakışın değil dışa hayranlığın göstergesi olur.

Koons’un gelişi bu anlamda bir fırsattır — fakat ancak eleştirel düşünme cesareti varsa. Aksi halde, bu olay sadece parlak bir vitrinin önünde toplanan kalabalıkların kendi yansımasına hayran kalmasından ibaret kalacaktır.

Dr. Özkan Eroğlu
Sanat Tarihçi

İnsanın Varlıkla Başa Çıkma Çabası