Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 52. Yılında Kültürel Bellek Ve Yeşilçam Sinemasında ‘İki Film’de Millî Hafızanın İzleri
Şeref Umut Ersop yazdı...
Kıbrıs Barış Harekâtı’nın 52. Yılında Kültürel Bellek ve Yeşilçam Sinemasında ‘İki Film’de Millî Hafızanın İzleri – Şeref Umut Ersop yazdı…
Milletlerin ortak hafızası yalnızca resmî belgelerle değil, sanat eserleriyle de kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır. Sinema, tarihsel olayları geniş kitlelere ulaştıran ve kültürel belleği canlı tutan en etkili sanat dallarından biridir. Kıbrıs Barış Harekâtı‘nın 52. yılında, harekâtın kültürel miras üzerindeki etkilerini yeniden değerlendirmek, ortak tarih bilincinin güçlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır. Bu yazıda, Yeşilçam sinemasının Kıbrıs anlatısını Önce Vatan ve Sezercik: Küçük Mücahit filmleri üzerinden incelemekte; bu yapımların toplumsal belleğin oluşumuna katkısını kültürel miras perspektifiyle ele almaktadır. Kültürel hafızanın oluşumunda edebiyat, müzik, sözlü tarih ve sinema da belirleyici bir işleve sahiptir.¹ Özellikle sinema, tarihî olayları yalnızca anlatmakla kalmaz; onları duygusal ve görsel bir deneyime dönüştürerek kolektif belleğin canlı tutulmasına katkıda bulunur.
20 Temmuz 1974’te başlayan Kıbrıs Barış Harekâtı, Kıbrıs Türk toplumunun güvenliğini sağlamaya yönelik askerî bir müdahale olmasının yanında, Ada’nın Türk kültürel varlığının korunması bakımından da tarihî bir dönüm noktasıdır.² Harekât sonrasında oluşan toplumsal atmosfer, dönemin Türk sinemasına da yansımış; Yeşilçam, Kıbrıs konusunu millî birlik, dayanışma ve fedakârlık temaları etrafında beyaz perdeye taşımıştır.
Yeşilçam Sinemasında Kıbrıs Anlatısı
1970’li yılların Yeşilçam sineması, toplumsal olayları doğrudan konu edinen yapımlarıyla dikkat çekmektedir. Kıbrıs Barış Harekâtı’nın ardından çekilen filmler, yalnızca dönemin millî heyecanını yansıtmakla kalmamış; aynı zamanda Türk toplumunun ortak hafızasının şekillenmesine de katkıda bulunmuştur.³ Bu yapımlar arasında Cüneyt Arkın’ın ve Fatma Girik’in başrolünde yer aldığı Önce Vatan ve çocuk kahraman gözü ile savaşın insani yönünü anlatan Sezer İnanoğlu ve Perihan Savaş’ın başrolünde olduğu “Sezercik: Küçük Mücahit”, Kıbrıs konusunu ele alan en dikkat çekici filmler arasında gösterilmektedir.
Cüneyt Arkın “Önce Vatan”
Yeşilçam’ın unutulmaz isimlerinden Cüneyt Arkın’ın başrolünü üstlendiği Önce Vatan, Kıbrıs Barış Harekâtı’nı konu alan ilk dönem filmleri arasında yer almaktadır. Film, Türk askerinin görev anlayışını, disiplinini ve Kıbrıs Türk halkıyla kurduğu dayanışmayı dramatik bir anlatımla izleyiciye aktarmaktadır.⁴ Filmin dikkat çeken yönlerinden biri, savaş sahnelerinde gerçekçi bir askerî atmosfer oluşturma çabasıdır. Yapımda dönemin askerî araçları, üniformaları ve çeşitli askerî teçhizatına yer verilmiş; bu sayede sahnelerin inandırıcılığı güçlendirilmiştir. Filmde gerçek askerî personel ve askerî unsurların yer aldığı görülmektedir. Bununla birlikte, filmde kullanılan bütün araç ve silahların Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından resmî olarak tahsis edildiğini gösteren açık arşiv belgeleri veya resmî açıklamalar sınırlı olduğundan, bu konuda kesin hüküm vermek yerine filmin gözlemlenebilir özellikleri üzerinden değerlendirme yapmak daha uygun bir akademik yaklaşımdır.⁵ Bu yönüyle Önce Vatan, yalnızca bir savaş filmi değil; aynı zamanda dönemin askerî görünümünü ve toplumsal ruhunu yansıtan görsel bir kültürel miras belgesi olarak da değerlendirilebilir.
“Sezercik: Küçük Mücahit” ve Toplumsal Bellek
Kıbrıs Barış Harekâtı‘nı çocukların gözünden anlatan “Sezercik: Küçük Mücahit”, savaşın yalnızca cephede yaşanmadığını; sivillerin, ailelerin ve çocukların da bu sürecin doğrudan parçası olduğunu göstermektedir. Film, Kıbrıs’ın Milli Mücadele temasını duygusal bir anlatımla işlerken, toplumsal dayanışma ve umut kavramlarını da ön plana çıkarmaktadır.⁶ Kültürel miras açısından değerlendirildiğinde bu yapım, Kıbrıs Türk toplumunun yaşadığı tarihsel deneyimi yeni kuşaklara aktaran önemli görsel kaynaklardan biri olarak kabul edilebilir.
Sonuç
Kıbrıs Barış Harekâtı‘nın 52. yılında, harekâtın yalnızca askerî ve siyasî sonuçlarını değil, kültürel mirasa bıraktığı izleri de değerlendirmek gerekmektedir. Yeşilçam sineması, özellikle Önce Vatan ve Sezercik: Küçük Mücahit gibi yapımlarla bu tarihsel süreci toplumsal belleğin bir parçası hâline getirmiştir. Bugün bu filmler, yalnızca sinema tarihi açısından değil; Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ortak tarihini, ortak hafızasını ve ortak kültürel değerlerini yansıtan görsel belgeler olarak da önem taşımaktadır.
Bu nedenle, Kıbrıs konulu Yeşilçam filmlerinin korunması, dijital ortama aktarılması ve akademik açıdan yeniden incelenmesi, kültürel miras çalışmalarına önemli katkılar sağlayacaktır.
Şeref Umut Ersop
Dipnotlar
- Jan Assmann, Kültürel Bellek: Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik, çev. Ayşe Tekin (İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2015), 37–45.
- Fahir Armaoğlu, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (İstanbul: Kronik Kitap, çeşitli baskılar), 781–794
3,Agâh Özgüç, Türk Filmleri Sözlüğü 1914–2011 (İstanbul: Horizon International, 2012)
4.Cüneyt Arkın, Benim Kahramanım Türk Halkıdır ,İstanbul, Kırmızı Kedi, Yayınları, 2021, s. 180–188 ; Agâh Özgüç, Türk Filmleri Sözlüğü 1914–2011; ayrıca filmin mevcut kopyaları üzerinden yapılan görsel değerlendirme.
- Agâh Özgüç, Türk Filmleri Sözlüğü 1914–2011; ayrıca filmin mevcut kopyaları üzerinden yapılan görsel değerlendirmeler
6.Giovanni Scognamillo, Türk Sinema Tarihi (İstanbul: Kabalcı Yayınları, çeşitli baskılar).
