Edebiyatın Eleştirel Vicdanı Sayıl Cengiz Gündoğdu Yaşamını Yitirdi
Türk edebiyatının üretken yazar, eleştirmen ve düşünce insanlarından Sayıl Cengiz Gündoğdu, 83 yaşında yaşamını yitirdi.
Bir süredir rahatsızlığı nedeniyle Koç Üniversitesi Hastanesi’nde tedavi görüyordu.
1943 yılında İstanbul’da doğan Sayıl Cengiz Gündoğdu, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ndeki öğrenimini yarıda bırakarak çalışma yaşamına atıldı. Uzun yıllar kendi reklam şirketini yöneten Gündoğdu, 1983-1990 yılları arasında Varlık dergisinde genel yayın yönetmen yardımcılığı yaptı. 1990’dan itibaren ise İnsancıl dergisinin genel yayın yönetmenliğini üstlenerek çağdaş Türk edebiyatının önemli yayıncılarından biri oldu. Aynı zamanda İnsancıl Atölyesi ve Özgür Üniversite’de felsefe, estetik ve yazarlık üzerine seminerler verdi.
Yazın yaşamına 1970’li yılların başında adım atan Gündoğdu; oyun, öykü, deneme ve eleştiri türlerinde çok sayıda eser kaleme aldı. Yazıları Yeni Ufuklar, Oyun, Varlık ve İnsancıl dergilerinde yayımlandı. İlk tiyatro çalışmaları arasında yer alan Kanunlar, Devekuşu Kabare Tiyatrosu’nda sahnelenen Dev Aynası adlı oyunda yer alırken, Sapak ise İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları repertuvarına girdi. Karar 71 adlı oyununda ise 1970 sonrası Türkiye’sini tarihsel bir bakış açısıyla yorumladı.
Eleştiri alanında özgün yaklaşımıyla tanınan Gündoğdu, gerçekçi edebiyat anlayışını felsefi bir zemine oturtarak değerlendirmeler yaptı. “Felsefeden edebiyata gidilmesi gerektiğini” savunan yazar, eleştirilerini tarihsel ve estetik ölçütlerle şekillendirdi. “Estetikte her eser ya birincidir ya da sıfırdır.” sözüyle sanatın yarışma ve ödül mekanizmaları içinde değerlendirilmesine karşı çıktı; edebiyat alanındaki bu yapıyı “sanatta star sistemi” kavramıyla eleştirdi.
İlk kitabı Eleştiri ile dikkat çeken Gündoğdu; Rüzgar, Ekmek, Yıldız Güncesi, Soru, Taşkıran, Akan Yıldız, Estetik Kalkışma, Romanda Estetik Kalkışma dizisi, Gerçekliğin Estetiği ve Aydınlanma İçin Kalkışma gibi eserlerinde edebiyat, estetik, felsefe ve toplumsal yaşam üzerine düşüncelerini ortaya koydu. Roman ve öykü sanatını estetik ölçütler üzerinden inceleyen çalışmaları, çağdaş Türk edebiyatı eleştirisinin önemli kaynakları arasında gösterildi.
1992 yılında kurulan Sosyalist Türkiye Partisi’nin kurucuları arasında yer alan Gündoğdu, düşünsel üretimini yalnızca kitaplarıyla sınırlı tutmadı. Son yıllarda yazıları Evrensel gazetesi ile TELE1’in internet sitesinde yayımlanmayı sürdürdü.
Ardında yalnızca kitaplar değil; sorgulamayı, düşünmeyi ve eleştirel bakışı önceleyen güçlü bir düşünce mirası bırakan Sayıl Cengiz Gündoğdu için cenaze töreni 2 Temmuz Perşembe günü saat 15.00’te Okmeydanı Cemevi’nde düzenlenecek. Gündoğdu, törenin ardından Topkapı Kozlu Mezarlığı’nda son yolculuğuna uğurlanacak.
