KÜLTÜREL MİRAS

Namık Kemal’in İzlerini Yok Ettiler!

Namık Kemal'in öncülüğünde yapılan cami ve okullar artık yok

Türk Tarihçi Neval Konuk, Rodos’ta araştırmalarını sürdürüyor. Namık Kemal‘in öncülüğünde yapılan cami ve okulların İtalya ve Yunanistan tarafından yok edildiğini söyleyen Konuk, süreci ve şu anki durumu anlattı.

Marmara Üniversitesi Mimarlık Tarihçisi Dr. Neval Konuk Halaçoğlu, Dışişleri Bakanlığı adına 2006 yılından itibaren Yunanistan’da envanter çalışması yapıyor. Halaçoğlu, önemli düşünce, sanat ve siyaset isimlerinden Namık Kemal’in Rodos’ta inşa ettirdiği cami, mektep gibi tüm yapıların; İtalya ve Yunanistan tarafından kimlikleri değiştirilerek yok edildiğini, sadece Kandilli Mektebinin yıkıntı olarak günümüze ulaştığını söyledi.

Dr. Neval Konuk Halaçoğlu, Rodos’a giderek, ‘Vatan şairiNamık Kemal’in Rodos mutasarrıflığı (Osmanlı idari sisteminde sancak veya liva mülki amiri) görevi sırasında halkın ihtiyacına binaen yaptırdığı cami, mektep, mescit gibi mimari yapıların izini sürdü ve bu eserlerin dönüşümlerini ve güncel durumlarını yerinde gözlemledi. Namık Kemal‘in 15 Ekim 1884‘ten 24 Kasım 1887‘ye kadar süren adadaki inşa faaliyetlerini inceleyen Konuk, araştırmalarının sonucunu paylaştı.

MİLLİ KÜLTÜRÜN KORUNMASINI İSTEDİ

Konuk, Rodos’ta yaptığı arazi çalışması sonucunda Türkçe ve Yunanca yayınların incelenmesiyle elde ettiği yaklaşık 12 yıllık bilimsel bir araştırmanın sonucunda, adada Namık Kemal tarafından inşa ettirilen mimari yapıların tarihçesi, inşa süreçleri, arşiv fotoğrafları ile günümüzdeki mevcut durumlarının tespitinin ilk kez yapıldığını söyledi. Rodos’ta kaldığı 3 yıl bir ay gibi bir sürede Namık Kemal’in halkın refahı için mücadele ettiğini, Sultan 2. Abdülhamid Han’a resmi yazılar yazarak adanın sorunları hakkında bilgi verdiğini belirten Konuk, şöyle konuştu:

“Namık Kemal, adada Türk nüfusunun artmasını ve milli kültürün korunmasını temin yolunda şuurlu bir siyaset yürüttü.

Sultan 2. Abdülhamid’e mektup göndererek, görev yaptığı sırada eğitimin yanı sıra iskan ve nüfus politikalarına da özen gösteren Namık Kemal Bey, bölgedeki Türk nüfusunda gözlenen azalmanın ileride devlet açısından olumsuz sonuçlar doğuracağına dikkatleri çeker.”

Namık Kemal’in yaşadığı dönemde adadaki nüfus oranı hakkında bilgi veren Konuk, adanın, Osmanlı döneminde Eski Rodos (Kaleiçi) ve yeni Rodos (Kale dışı) olarak iki yerleşim sahasından oluştuğunu, Eski Rodos’ta Türk mahalleler ile Yahudi Mahallesi yer alırken, Yeni Rodos’ta Rumların yaşadığı köylerin bulunduğunu belirtti.

KÖYLERDE MEKTEP ÇOĞALSIN İSTEDİ 

Adadaki Müslüman nüfus hakkında bilgi veren Konuk, Namık Kemal’in adada bazı Türklerin din değiştirdiğini fark ettiğini aktardı. Halaçoğlu, “Müslümanların, 24’ünün din değiştirdiği anlaşılır. Bunun sebebi kendilerine sorulduğunda, İslamiyet’e dair Besmele’den başka bir şey bilmediklerini ve onun için Hristiyan olduklarını söylerler. Mutasarrıf Namık Kemal Bey, yaşanan bu olay neticesinde, halkın eğitim ve din terbiyesi alması için köylerde sayıca çok az olan cami ve mekteplerin çoğaltılmasını, din değiştirilmesinin önlenmesi için gerekli bulur” diye konuştu.

Bunun üzerine Rodos’ta Müslümanlara mescit yapılması için Namık Kemal’in, Sultan 2. Abdülhamid’e durumu arz ettiğini belirten Konuk, padişah tarafından maddi yardım yapılarak cami inşasına başlandığını söyledi.

Rodos’ta 1886’da tamamlanan 3 caminin de planının aynı olduğunu kaydeden Konuk, kare planlı ve kubbeli olarak inşa edilen camilerde pencereli kubbe kasnağı bulunduğunu söyledi. Son cemaat yerinin revaklı kemer düzenine sahip olduğunu, üç bölümlü ve düz çatılı olduğunu aktaran Konuk, caminin kuzeybatı köşesinde minare yer aldığını belirtti.

NASIL BİR SÜREÇTEN GEÇTİLER?

İnşa edilen camilerin nasıl bir süreçten geçerek günümüze ulaştığını anlatan Konuk, adanın güneybatısında yer alan Arnita Köyündeki Hamidiye Camisi ile ilgili şunları söyledi:

“Hamidiye Camisi, adanın İtalya idaresine geçtikten sonra göçle azalan Türk nüfusa hizmet verecek olan hoca ve öğretmenin kalmamasıyla ibadete kapandı. Yunan hakimiyeti sonrasında ise kapı ve pencereleri sökülerek, cami harabeye döndürüldü. 1961’e kadar ayakta olan caminin günümüzde, yerinde bir çocuk parkı bulunuyor.”

Çayır Köyündeki Ertuğrul Camisinin ise minaresi yıkılmış.

KiLİSEYE ÇEVRİLDİ

Kalamina Köyündeki Tir-i Müjgan Sultan Camisinin durumunu anlatan Konuk, şu bilgileri verdi:

“Tir-i Müjgan Camisi, 1927-1929 yılında İtalyanlar tarafından yapılan bir dönüşümle, Katolik Kilisesine çevrildi. Yapı, Zafer Leydimiz (Our Lady of Victory) Santa Maria Kilisesi olarak faaliyet gösteriyor.”

SADECE BİRİ AYAKTA

Kemal’in Rodos’ta yaptığı diğer hizmetlere de değinen Konuk, bunlardan birinin eğitim alanında olduğunu belirterek, şu bilgileri paylaştı:

“1885 yılında Ertuğrul Camisi ile Tir-i Müjgan Camisinin avlularında açılacak mekteplere adada yeni usullerle eğitim veren Medrese-i Süleymaniye mezunlarından muallim atanması ve Meis Adasında açılan okulun muallim maaşının ise devletçe karşılanması talep edilir. Sultan 2. Abdülhamid’in bizzat yaptırdığı bu üç iptidai mektebine muallimler atanır. Türk okullarından sadece Kandilli Mektebi yıkıntı olarak günümüze kadar ulaştı.”

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

BU HABERLER DE İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı