Kadir Akyol’un Melez Portrelerinde Varoluşsal Bir Hesaplaşma
Piksellerin Ardındaki Hakikat
Piksellerin Ardındaki Hakikat: Kadir Akyol’un Melez Portrelerinde Varoluşsal Bir Hesaplaşma – Vecdi Uzun yazdı…
Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte yüzümüze çarpan o soğuk, dijital ekran fırtınasının ortasında uyanıyoruz. Akıllı telefonların durmaksızın yukarı kayan bildirimleri, bilgisayar pencerelerinden taşan pikseller, sokak başlarında bizi adeta kuşatan devasa reklam panoları ve her köşeden üzerimize doğru bakan binlerce yabancı yüz… İçinde yaşadığımız bu çağda insan, artık sadece etten ve kemikten ibaret fiziksel bir gövde değil; kitle iletişim araçlarının ve sanal evrenin durmaksızın ürettiği, dolaşıma soktuğu ve tükettiği sonsuz birer imaj haline geldi. Bu kör edici görsel bombardımanın, bu sahte parıltının tam ortasında kendi ham gerçekliğimizi, o saf ve dokunulmamış hakikatimizi ne kadar koruyabildiğimiz sorusu ise büyük bir boşluk olarak asılı duruyor. İşte tam bu varoluşsal kaygının ve kırılmanın yaşandığı yerde, çağdaş Türk resminin en sezgisel, en dinamik figürlerinden biri olan Kadir Akyol’un tuvalleriyle sarsıcı bir biçimde yüzleşiyoruz. Akyol, fırçasını eline alıp tuvalin karşısına geçtiğinde bize sadece seyirlik, estetik açıdan kusursuz portreler vaat etmiyor; tam aksine, içinde yavaş yavaş boğulduğumuz bu modern dünyayı, köklerimizi, kültürel kodlarımızı ve geleceğimizi acımasızca masaya yatıran kuramsal bir ayna tutuyor.
Kadir Akyol’un sanat pratiğini anlamlandırmaya çalışırken, felsefenin o katı ve soğuk sınırlarında gezinen ontoloji kavramı, sanatçının tuvallerinde biçimsel ve kültürel bir başkaldırıya, tam anlamıyla akışkan bir melezliğe dönüşüyor. Sanatçının dünyasında portre, asla klasik anlamda bir figürsel taklit ya da geleneksel bir yüz tasviri olarak kalmıyor; yüzün kendisi, toplumsal yabancılaşmanın ve zamanın geçirgenliğinin sorgulandığı tekinsiz bir savaş alanına evriliyor. Bu tuvallerde karşılaştığımız o katmanlı yapı, Walter Benjamin’in “aura” kavramını çağrıştırır biçimde, hem geçmişin el emeğini hem de bugünün mekanik yeniden üretilebilirliğini aynı varlık düzleminde eritiyor. Anadolu’nun o en samimi, en sıcak ve kuşaklar boyu aktarılan el emeği göz nuru dantel ve kilim motifleri, Batı’nın kitle iletişim aracı olan televizyonun dijital, soğuk ve ruhsuz test ekranlarıyla (o monokrom hatlarıyla) yan yana, iç içe geçiyor. Bir yanda anneannelerimizin çeyiz sandığından çıkmış o naif, kırılgan geleneksel doku, diğer yanda ise küresel popüler kültürün ve medyanın üzerimize fırlattığı ikonik, yabancı yüzler… Bu iki zıt kutbun aynı yüzeyde nefes alıp vermesi, aslında çağımızın ruhunu, yani Zeitgeist’ini özetleyen muazzam bir melezlik durumudur. Bugünün insanı da tam olarak bu çelişkinin kendisidir; bir yanıyla ait olduğu topraklara, köklere ve geleneksel belleğe tutunmaya çalışırken, diğer yanıyla postmodern dünyanın, vahşi tüketim çılgınlığının ve dijital simülasyonların tam merkezinde savrulup duruyor. Sanatçı, bu iki dünya arasına sıkışmış insanı tuvaline aktarırken izleyicide derin bir tekinsizlik ve parçalanmışlık hissi uyandırıyor.
“Bana ‘Portre mi çiziyorsun?’ diye soruyorlar.
Resimlerimin sadece portre olarak kısıtlanmasını ve böyle algılanmasını istemiyorum.
Benim için figürler, tuvalin ötesine geçmemi sağlayan önemli birer araçtır.”
— Kadir Akyol
Bu melezliğin felsefi arka planında işleyen epistemolojik sorgulama ise, gördüğümüz imajların bilgisinin ne kadar doğru, ne kadar sahih olduğu sorusuyla bizi baş başa bırakıyor. Sosyal medya platformlarında her gün karşılaştığımız, pürüzsüzleştirilmiş, filtrelerin arkasına gizlenmiş, sahte bir mutluluk illüzyonu sunan o kusursuz yüzlerin ne kadarı bize ait? Bize birer kırbaç gibi dayatılan o ideal güzellik kalıpları, aslında Jean Baudrillard’ın bahsettiği o “simülasyon evreninin” birer kopyasından başka ne olabilir ki? Kadir Akyol, resimlerindeki o bilinçli estetik sabote edişlerle tam olarak bu dijital sahteliğe karşı sanatsal bir savaş cephesi açıyor. Tuvallerinde bir hayalet gibi beliren eski TRT ekranlarının o monokrom test jenerikleri, televizyonun tek kanallı dönemlerinden kalan o soğuk çizgiler, bilginin ve gücün kitleler üzerinde nasıl hegemonik bir baskı aracı olarak yapılandırıldığını yüzümüze vuruyor. Pop-art estetiğiyle çizilmiş o göz alıcı, parlak kadın yüzlerinin üzerine inen sert ve akışkan fırça darbeleri, renklerin bilinçli deformasyonu ve formun bozulması, izleyicinin zihninde bir yap-boz çelişkisi yaratıyor. Bu bilinçli müdahale, izleyiciye doğrudan doğrultulmuş iddialı bir manifestodur; sana sunulan, hazır paket halinde zihnine kazınan bu parlak imajların illüzyonuna hemen teslim olma, o yüzeyin altındaki karanlığı, ironiyi ve gerçek hakikati kazı! Geleneksel dantel motifi ile televizyon ekranının o çiğ soğukluğu arasındaki gerilim, izleyiciyi hazır bir bilgiyle rahatlatmak yerine, bildiği tüm görsel kodları yeniden sentezlemek zorunda bırakacağı entelektüel bir huzursuzluğa sürüklüyor.
Kadir Akyol’un resimlerindeki kuramsal özgünlük, felsefi teorileri fildişi kulelerinden indirip günümüzün hız, tüketim ve gösteri toplumunun tam kalbine, sokağın ve atölyenin o yaşayan enerjisine fırlatmasından ileri geliyor. Onun sanatı, her şeyin hızla tüketildiği, insanların birbirlerinin kopyası haline geldiği bu çağda maskeleri indirmeye yönelik devrimci bir çağrıdır. Galeri salonlarının o steril, bembeyaz ve yüksek tavanlı atmosferinde, spot ışıklarının altından bize bakan bu devasa tuvaller, boyanın katılaşmış gövdesiyle adeta mekânda fiziksel bir ağırlık oluşturuyor; izleyiciyi kendi varlığıyla eziyor ve hesaplaşmaya zorluyor. Bizler, yüzlerimize dijital maskeler takıp yapay beğenilerin peşinde koşarken, Akyol’un melez portreleri bize hem geçmişin o dürüst hafızasını koruyabileceğimizi hem de modern dünyanın araçlarıyla kendimizi yeniden ve daha güçlü var edebileceğimizi fısıldıyor. Sanatçının tuvalindeki her bir boya katmanı, her bir fırça izi, piksellerin arasında yitip gitmekte olan insan ruhunun derinliklerine açılan birer çatlaktır. Şimdi, gözlerimizi kör eden o parıltılı ekranları bir anlığına kapatıp, bu melez ve başkaldıran tuvallerin karşısında durma, o impasto dokuların yarattığı gölgeleri hissetme ve kendi içimizdeki o maskesiz, çıplak yüzle cesurca yüzleşme zamanıdır.
“Herkesin maskelerin ardına saklandığı, dijital pikseller arasında kaybolduğu bu çağda, kendi gerçeğimizle yüzleşmek en devrimci eylemdir.”
Sanatçının bu derinlikli ve katmanlı üretim sürecine tanıklık etmek, dijital katmanların ve geleneksel motiflerin tuval yüzeyinde nasıl organik birer organizmaya dönüştüğünü yakından gözlemlemek isteyen sanatseverler için süreç bitmiş değil. Kadir Akyol, atölyesinin o boya kokulu, dinamik atmosferinde form dışılık ve melezlik üzerine yeni dönem çalışmalarını, fırçasının o bildik cesur ve iddialı ritmiyle sürdürmeye devam ediyor. Kendi hakikatini arayan her sanatseverin, bu atölyeden yükselen seslere ve yeni dönem tuvallerin taşıdığı o taze felsefi fısıltılara kulak kabartması gerekiyor.
Vecdi Uzun
