Nobel Edebiyat Ödülü Türkiye’ye!
2016 Nobel Edebiyat Ödülü’nü ünlü şarkıcı, müzisyen ve söz yazarı Bob Dylan kazandı. ABD’li Dylan 2005 yılında yazdığı kitabında, Kars’ın Kağızman ilçesinden olan büyükannesi ve dedesinin, Trabzon’dan Odessa’ya, oradan da Amerika’ya gittiklerini yazmıştı. Dylan, büyükannesinin atalarının ise İstanbullu olduğunu belirtmişti.
İsveç Nobel Akademisi’nden yapılan açıklamada, 75 yaşındaki sanatçının, Amerikan müzik geleneğinde “yeni şiirsel anlatımlar yarattığı” için bu ödüle layık görüldüğü belirtildi.
Ödüle ilişkin resmi açıklamayı yapan İsveç Nobel Akademisi Daimi Sekreteri Sara Danius, sonrasında basın mensuplarının sorularını yanıtladı.
Sara Danius, “Bob Dylan ödülü gerçekten hak etti mi?” şeklinde gelen bir soruya, “Elbette hak ediyor. Ödülü aldı zaten” yanıtını verdi.
Danius, “Bob Dylan, İngiliz yazın geleneğinin büyük bir ozanı…54 yıldır sürekli kendini yenileyerek, bugüne kadar çok sayıda orijinal eser ortaya koydu. Örneğin eğer 1966 tarihli “Blonde on Blonde” albümünü dinlemeye başlarsanız, çok parlak bir kafiye özgünlüğü görürsünüz” dedi.
Sara Danius’un, “Dylan geleneksel anlamda bir edebiyat eseri, roman veya şiir üretmedi. Bu anlamda ona bu ödülün verilmesi, Nobel’in ufkunu genişlettiği anlamına mı geliyor?” şeklindeki soruya cevabı ise şöyle oldu:
“Öyle görünebilir. Ama aslında değil. Eğer edebiyat tarihinde geçmişe geri dönersek, 2500 yıl önce Homeros ve Safo’nun da dinlenmek, ve enstrümanlarla sahnelenmek üzere ebedi eserler ortaya koyduğunu görürüz. Bugün hala Homeros ve Safo’yu okuyoruz ve dinliyoruz. Bob Dylan’da olduğu gibi.”
Dylan, 8 milyon İsveç kronu (Yaklaşık 3 milyon TL) değerindeki para ödülünün de sahibi oldu. Ödül sahiplerine, Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık’ta düzenlenecek törende diploma ve altın madalya verilecek.
Bob Dylan, bu ödülle birlikte dünya tarihinde bir başka başarıya daha imza attı. Tarihte Bernhard Shaw‘dan sonra hem Nobel hem de Oscar ödülü kazanan ilk kişi oldu.
Gerçek ismi “Robert Allen Zimmerman” olan 75 yaşındaki Bob Dylan’ın, “Mr. Tambourine Man”, “All Along the Watchtower”, “Like a Rolling Stone” gibi unutulmaz birçok şarkısı bulunuyor.
Bob Dylan, 1962 yılından bu yana toplam 69 albüm yayınlamıştı.
Albümleri 100 milyonu aşan satış rakamlarına ulaşan Dylan, tüm zamanların en çok satan müzisyenlerinden biri kabul ediliyor. 12 kez Grammy Ödülü’ne layık görülen Dylan, “Wonder Boys” filmi için bestelediği “Things Have Changed” şarkısıyla da 2000’de “En İyi Şarkı” dalında Oscar aldı.
Bob Dylan, ABD’de 1960’larda ortaya çıkmış olan muhalif ve gelenek yıkıcı şair ve yazarlardan oluşan Beat Kuşağı‘nın da temsilcileri arasında.
BÜYÜKANNE VE DEDESİNİN AİLELERİ TÜRKİYE’DE YAŞIYORDU
Dylan, 2005 yılında yayımlanan üçlü kitap dizisi ‘Chronicles’ın ilk cildinde, Kars’ın Kağızman ilçesinden olan büyükannesi ve dedesinin, Trabzon’dan şu an Ukrayna sınırlarında olan Odessa’ya, oradan da Amerika’ya gittiklerini yazıyor. Dylan kitapta, “Büyükannemin ailesi, Ermenistan sınırındaki küçük bir kasaba olan Kağızman’dan. Soyadları Kırgız’mış. Büyükbabamın ailesi de aynı bölgeden geliyor. Deri ve kundura işiyle uğraşıyorlarmış” ifadelerini kullanıyor.
Ünlü şarkıcı, büyükannesinin atalarının ise İstanbullu olduğunu belirtiyor.
Dylan, “Gençken Ritchie Valens’in içinde ‘Gizemli Türkler ve gökteki yıldızlar’ dizeleri geçen ‘In a Turkish Town’ (Bir Türk kasabasında) şarkısını söylerdim. Ve bu şarkı bana Ritchie’nin ‘La Bamba’ şarkısından daha çok yakışıyor gibiydi” diye eklemişti.
NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ
1901 ve 2015 yılları arasında 108 kez Nobel Edebiyat Ödülü verildi. Toplam 112 kişiye layık görülen ödüllerden sadece dördü, iki yazar arasında paylaştırıldı. En son 1974’te Eyvind Johnson ve Harry Martinson, Nobel Edebiyat Ödülü’nü paylaşan yazarlar oldu.
Nobel Edebiyat Ödülü’ne şimdiye kadar 14 kadın layık görüldü. Bunlar, Selma Lagerlöf (1909), Grazia Deledda (1926), Sigrid Undset (1928), Pearl Buck (1938), Gabriela Mistral (1945), Nelly Sachs (1966), Nadine Gordimer (1991), Toni Morrison (1993), WislawaSzymborska (1996), Elfriede Jelinek (2004), Doris Lessing (2007), Herta Müller (2009), Alice Munro (2013) ve Svetlana Aleksiyeviç (2015).
Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan en genç yazar Rudyard Kipling oldu. “Orman Çocuğu” adlı kitabıyla tüm dünyada ün kazanan İngiliz yazar Kipling, 1907’de ödülü aldığında 42 yaşındaydı.
Nobel Edebiyat Ödülü verilen en yaşlı yazar ise 2007’de 88 yaşındayken ödüle layık görülen Doris Lessing oldu.
ÖDÜLÜNÜ ALMAYANLAR
İki yazar, Nobel Edebiyat Ödülü’nü geri çevirdi. 1958’de ödülü kazanan Boris Pasternak, önce ödülü kabul etti ancak daha sonra ülkesi Sovyetler Birliği’nin baskısıyla geri çevirdi.
Nobel Komitesi tarafından 1964’te Edebiyat Ödülü’ne layık görülen Jean Paul Sartre ise ilke olarak hiçbir ödülü kabul etmediği için Nobel’i almadı.
DİLLER
Nobel Edebiyat Ödülü şimdiye kadar 27 kez İngilizce, 14 kez Fransızca, 13 kez Almanca ve 11 kez de İspanyol dilinde yazan ustalara verildi. Bu dilleri 7 ödülle İsveççe, 6 ödülle İtalyanca ve Rusça, 4 ödülle Lehçe, üçer ödülle de Norveççe ve Danca izledi. Yunanca, Japonca ve Çince yazan yazarlar, ikişer kez ödüle layık görüldü. Arapça, Bengalce, Çekçe, Fince, İbranice, Macarca, İzlandaca, Portekizce, Sırpça-Hırvatça, Yiddiş ve Türkçe yazan yazarlar ise birer kez ödül kazandı.
2006’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan Orhan Pamuk, Nobel alan ilk Türk oldu.
TEK BİR ESERLE ÖDÜLE LAYIK GÖRÜLENLER
Nobel Edebiyat Ödülü, yazarın tüm eserleri için veriliyor. Ancak Nobel Komitesi, ödüle layık görülen 112 yazardan dokuzunda ödülü açıklarken yazarların eserlerinden sadece birinden bahsetti. Bu yazarlar ve eserleri şöyle:
Theodor Mommsen – “Roma Tarihi” (1902), Carl Spitteler – “Olimpos’ta Bahar” (1919), Knut Hamsun – “Toprak Yeşerince” (1920), Wladyslaw Reymont – “Genç Polonyalılar” (1924), Thomas Mann – “Buddenbrooks” (1929), John Galsworthy – “Forsyte Destanı”(1932), Roger Martin Du Gard – “Les Thibault” (1937), Ernest Hemingway – “Yaşlı Adam ve Deniz” (1954) ve Mihail Şolokov – “Ve Durgun Akardı Don” (1965).
MADALYA
Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazananlara ödüllerinin takdim edildiği akşam bir de İsveçli heykeltıraş ve gravürcü Erik Lindberg tarafından tasarlanan madalya veriliyor. Üzerinde ilham perisinin şarkısını dinleyip dizine koyduğu sayfaya yazan genç bir adam gravürünün yer aldığı madalyada aynı zamanda Vergilius’un Aeneid adlı eserinden “Inventas vitam juvat excoluisse per artes” ifadesi bulunuyor. Latince ifade, “Yeni buluşlar, sanatla güzelleşen hayatı daha da zengin kılar” anlamına geliyor.
DEFNEDEN TAÇ
Nobel ödülünü kazananlar için İngilizce “Nobel Laureates” ifadesi kullanılıyor. “Laureate” sözcüğü, defne dalları ve yapraklarından yapılan taç anlamına geliyor. Antik Yunan’da müziğin, güzel sanatların, güneşin, ateşin ve şiirin tanrısı olan Apollon tarafından takılan defne tacı, spor müsabakalarının ve şiir yarışmalarının kazananlarına “gurur sembolü” olarak armağan ediliyordu.
2006’DA ORHAN PAMUK KAZANMIŞTI
Bugüne kadar Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazananlar da şöyle:
1901 Sully Prudhomme (Fransa)
1902 Theodor Mommsen (Almanya)
1903 Bjørnstjerne Bjørnson (Norveç)
1904 Frédéric Mistral (Fransa) ile José Echegaray y Eizaguirre (İspanya)
1905 Henryk Sienkiewicz (Polonya)
1906 Giosuè Carducci (İtalya)
1907 Rudyard Kipling (İngiltere/Britanya)
1908 Rudolf Christoph Eucken (Almanya)
1909 Selma Lagerlöf (İsveç)
1910 Paul Heyse (Almanya)
1911 Count Maurice Maeterlinck (Belçika)
1912 Gerhart Hauptmann (Almanya)
1913 Rabindranath Tagore (Hindistan)
1915 Romain Rolland (Fransa)
1916 Verner von Heidenstam (İsveç)
1917 Karl Adolph Gjellerup (Danimarka) ile Henrik Pontoppidan (Danimarka)
1919 Carl Spitteler (İsviçre)
1920 Knut Hamsun (Norveç)
1921 Anatole France (Fransa)
1922 Jacinto Benavente (İspanya)
1923 William Butler Yeats (İrlanda)
1924 Wladyslaw Reymont (Polonya)
1925 George Bernard Shaw (İrlanda)
1926 Grazia Deledda (İtalya)
1927 Henri Bergson (Fransa)
1928 Sigrid Undset (Norveç)
1929 Thomas Mann (Almanya)
1930 Sinclair Lewis (ABD)
1931 Erik Axel Karlfeldt (İsveç)
1932 John Galsworthy (İngiltere/Britanya)
1933 Ivan Alekseyevich Bunin (Rusya ya da SSCB )
1934 Luigi Pirandello (İtalya)
1936 Eugene O’Neill (ABD)
1937 Roger Martin du Gard (Fransa)
1938 Pearl S. Buck (ABD)
1939 Frans Eemil Sillanpää (Finlandiya)
1944 Johannes Vilhelm Jensen (Danimarka)
1945 Gabriela Mistral (Şili)
1946 Hermann Hesse (İsviçre)
1947 André Gide (Fransa)
1948 T. S. Eliot (ABD) / (İngiltere/Britanya)
1949 William Faulkner (ABD)
1950 Bertrand Russell (İngiltere/Britanya)
1951 Pär Lagerkvist (İsveç)
1952 François Mauriac (Fransa)
1953 Sir Winston Churchill (İngiltere/Britanya)
1954 Ernest Hemingway (ABD)
1955 Halldór Laxness (İzlanda)
1956 Juan Ramón Jiménez (İspanya)
1957 Albert Camus (Fransa)
1958 Boris Pasternak (Rusya ya da SSCB )
1959 Salvatore Quasimodo (İtalya)
1960 Saint-John Perse (Fransa)
1961 Ivo Andric (Yugoslavya)
1962 John Steinbeck (ABD)
1963 Giorgos Seferis (Yunanistan)
1964 Jean-Paul Sartre (reddetti) (Fransa)
1965 Mihail Şolohov (Rusya ya da SSCB )
1966 Shmuel Yosef Agnon (İsrail) ile Nelly Sachs (Batı Almanya)
1967 Miguel Ángel Asturias (Guatemala)
1968 Yasunari Kawabata (Japonya)
1969 Samuel Beckett (İrlanda)
1970 Aleksandr Soljenitsin (Rusya ya da SSCB )
1971 Pablo Neruda (Şili)
1972 Heinrich Böll (Batı Almanya)
1973 Patrick White (Avustralya)
1974 Eyvind Johnson (İsveç) ile Harry Martinson (İsveç)
1975 Eugenio Montale (İtalya)
1976 Saul Bellow (Kanada / ABD)
1977 Vicente Aleixandre (İspanya)
1978 Isaac Bashevis Singer (ABD)
1979 Odysseas Elytis (Yunanistan)
1980 Czeslaw Milosz (Polonya / ABD)
1981 Elias Canetti (İngiltere/Britanya)
1982 Gabriel García Márquez (Kolombiya)
1983 William Golding (İngiltere/Britanya)
1984 Jaroslav Seifert (Çekoslovakya)
1985 Claude Simon (Fransa)
1986 Wole Soyinka (Nijerya)
1987 Joseph Brodsky (Rusya / ABD)
1988 Necip Mahfuz (Mısır)
1989 Camilo José Cela (İspanya)
1990 Octavio Paz (Meksika)
1991 Nadine Gordimer (Güney Afrika)
1992 Derek Walcott (Saint Lucia)
1993 Toni Morrison (ABD)
1994 Kenzaburo Oe (Japonya)
1995 Seamus Heaney (İrlanda)
1996 Wislawa Szymborska (Polonya)
1997 Dario Fo (İtalya)
1998 José Saramago (Portekiz)
1999 Günter Grass (Almanya)
2000 Gao Xingjian (Fransa)
2001 Vidiadhar Surajprasad Naipaul (İngiltere/Britanya)
2002 Imre Kertész (Macaristan)
2003 John Maxwell Coetzee (Güney Afrika)
2004 Elfriede Jelinek (Avusturya)
2005 Harold Pinter (İngiltere/Britanya)
2006 Orhan Pamuk (Türkiye)
2007 Doris Lessing (İngiltere/Britanya)
2008 Jean-Marie Gustave Le Clézio (Fransa)
2009 Herta Müller (Almanya)
2010 Mario Vargas Llosa (Peru)
2011 Tomas Gösta Tranströmer (İsveç)
2012 MoYan (Guan Moye) (Çin)
2013 Alice Munro (Kanada)
2014 Patrick Modiano (Fransa)
2015 Svetlana Aleksiyeviç (Beyaz rusya)
