Çeliğin Ateşinde İnsan Hayatı – Barış Mengütay yazdı.
90’lı yıllar. Makine mühendisliği okuyorum. Yaz tatilinde staj yapmam gerekiyor. Döküm stajı. İzmir’de zar zor bir fabrika bulduk. Büyük bir döküm fabrikası. Başmühendisin yanına gittim. “İstersen staj defterini doldur getir, stajı bitirmişsin gibi imzalayayım, git,” dedi. Aslında pek de “istersen” demiyordu. Kanunen stajyer almaları gerekiyor ama genelde istemiyorlar. “Ayağımızın altında dolaşmasın, bir de öğle yemeği var tabii, ne gerek var ki…” Gerçekten öğrenmek istediğim bir şey olduğu için, “Yok, ben staja gelmek istiyorum.” dedim. “Sen bilirsin.” der gibi baktı kaşarlanmış meslektaşım.
Staja başladım. İşçi servisiyle sabahın köründe gidiyorum. Önce modelaj atölyesinde başladım. Ustaya sorular soruyorum, “Git başımdan.” der gibi geçiştiriyor. Ben de ciğerci kedisi gibi dikkatle izliyorum model yapımını. Bambaşka dünya fabrika. Bambaşka insanlar, bambaşka ilişkiler. Her şey aşırı sert. Sadece çelik değil, insanlar da sert. Yapılan işin davranışları nasıl belirlediğini ilk kez görüyorum. Kimse gülmüyor. Kimse sohbet etmiyor…
Modelaj atölyesinin son günlerindeyiz. Model kalıbına erimiş alüminyum dökülecek. Potanın iki yanında bisiklet gidonu gibi tutamaçlar var. Bir yanından bir işçi tutmuş, diğeri boş. Biri bana “Tut, tut!” diye bağırdı. Tuttum diğer taraftaki gidonu. O an fark ettim ki diğer taraftakinin elinde kalın döküm eldivenleri var. Benim ellerim çıplak. Güya erimiş alüminyum donmasın diye acele edilmesi gerekli ama tutması gereken ben değilim. Elimin derisi olduğu gibi gidona yapıştı kaldı… Bir hafta ellerim sargılı devam ettim.
Sonra ağır döküm atölyesi sürecim başladı. İki insan boyu derinlikte, elektrik indüksiyonuyla çalışan, 4 metre kadar çapta potalar var. İçinde çelik ergitiliyor. Sıcaklık 1400 küsur derece. Pota bir süre sonra yıpranıyor ve yanındaki yedek potayla devam ediliyor. Yedek kullanılırken asıl pota tamir ediliyor. Yan cidarı dövülmüş kum dolu. Biraz kum dökülüyor, potanın etrafında halka olmuş işçiler döne döne ellerindeki demirle dipteki kumu ezip sıkıştırıyor. Bu işlem günler sürüyor.
Beni oraya verdiler. 3 metre yanda 1400 küsur derece ergimiş çelik kaynıyor, ben de diğer işçilerle birlikte döne döne kum dövüyorum. Her yanımızdan terler damlıyor. 50 metre ileride su sebili var, gidip midem çatlayana kadar su içiyorum, dönerken yolun yarısına gelmeden susuzluk başlıyor. Günlerim kum döverek devam ediyor ama bir şey dikkatimi çekiyor; kum dövenler benim dışımda her gün değişiyor. Birine soruyorum. “Bu işe sadece cezalı işçiler veriliyor.” diyor. O an iyice idrak ediyorum ki patronun cebinden çıkacak bir öğün yemek parasını canı pahasına savunan mühendis efendi, beni cezalandırıyor. Birkaç gün daha dayanıp bırakıyorum stajı…
Aliağa HABAŞ Fabrikası… Yıllar önce staj yaptığım o esir kampının birkaç kilometre yakınında. Ve adım gibi biliyorum ki bu fabrika, beni cezalandıran fabrikadan bin beter bir yer. Önünden her geçişimde içim kararıyor, bir şeyler feci şekilde canımı sıkıyor. Kapısında bekleyen yüzlerce hurda yüklü paslı kamyon. Önünden geçen yol çökmüş ve delik deşik. Her yer katran gibi yapış yapış bir şeyle kaplı. Fabrikanın üstünde uğursuz bir kara sis bulutu. İçerideki işçilerin bahtı buharlaşıp bulut olmuş sanki. Asgari ücrete zehir soluyup ateş avuçluyorlar…
O kapkara ölüm kampında işe giren 40 yaşındaki Göksel Ünaldı‘yı girişinin ertesi günü çelikhane onarımına vermişler. “Hoş geldin dayağı” gibi bir şey herhalde. Ve Göksel, o çelikhaneden sağ çıkamamış. Aklıma kâr hırsıyla yanıp tutuşan patronun üç kuruşunun derdindeki mühendisin stajı bırakayım diye yaptıkları geldi. Şimdi de o üç kuruş, alınmayan önlemlerle kazanılıyor demek ki. Dünyada iş kazalarında birinci sıraya çıkmamızın sebebi olan o üç kuruş…
Barış Mengütay
Katarakt Sadece İleri Yaş Hastalığı Değil: Gençler de Risk Altında
