Toplayıcı; Koleksiyoncu, Biriktirici Ve İstifçi – Vecdi Uzun yazdı.
Bazen ilginç tesadüfler kişiyi çok önemli bilgi sahibi de yapabiliyor. Bir konuyu yaşam felsefesi haline getirmiş, konu üzerinde yoğunlaşmış, uygulayıp yaşadıkça bilgi sahibi olmuş ve konusunda teorik bilgisi (özellikle akademik unvan ve bilgi) sahibi olmadığı halde zaman içinde konunun üstadı olan kişileri dinlemeyi ve bu kaynaktan bilgi sahibi olmayı severim.
4 Şubat 2020 tarihinde Güven Hastanesi Çayyolu Güven Yaşam Merkezi kampüsünde kendisini profesyonel biriktirici olarak tanımlayan Talat Öncü‘nün “TOPLAYICILIK; Koleksiyonerlik, Biriktiricilik ve İstifçilik” konulu bir konuşmasını izledim.
Konuşma konusu, eylemleri ve bu eylemleri yapanları detaylı açıkladı ve konuşmacı kendi yaşantısından örnekler vererek anlatımını sürdürdü. Yaklaşık 90 dakika süren bu konuşmanın bitmiş olmasına çok üzüldüm.
Sayısı birkaçı aşan resim sahibi olanların bazıları kendisini “Koleksiyoner” olarak tanımlar. Bu konuda da sosyal medyada zaman zaman değişik kaynaklardan bilgilendirme yaparlar.
Koleksiyonun ne olduğu özümsemiş, bir koleksiyoncu olmanın özelliğini tamamen bilen ve ilgi konusuna ağırlıkla bunca kitap biriktirmesine rağmen Talat Öncü’nün hâlâ kendisine “BİRİKTİRİCİ” sıfatı yakıştırması bu sıfatı haksızca kullananlara bir gösterge olabilir mi?
İnternet aracılığıyla zaman zaman Talat Öncü adını bilmeme rağmen, yaptıkları ve biriktirdiklerinin bu kadar büyük ve fazla olacağını tahmin etmiyordum.
Talat Öncü, şu an 65 yaşında ve ODTÜ mezunu bir mühendis. Emekli olduktan sonra 1992 yılında biriktiriciliğe kitap biriktirerek başlamış.
Kitap, dergi, katalog, kartpostal, anı defterleri, mektuplar, resmi arşivler, sinema bileti, fotoğraf, film afiş, plak, fermanlar, beratlar başta olmak üzere ağırlıklı selüloz ve mürekkepten oluşan basılı eşyaları biriktirmekte olan Talat Öncü, biriktirdiklerini alanı 125-250 m2 arasında değişen 6 depoda raflarda, çuvallarda ve koli kutularında sakladığını ifade etmektedir.
Talat Öncü, tahmini olarak 160 bin kitap, 25 bin dergi, 15 bin filim afiş başta olmak üzere tüm biriktirdiklerini adına açılacak gerçek müze niteliği taşıyan bir müzeye bağışlamayı planlamaktadır. Bu konuda her türlü öneriye açık olduğunu ifade etmektedir.
Talat Öncü, genel çatının adını belirli bedel veya emek ödeyerek bir nesneye sahip olmak için sürekli çaba gösterenleri “Toplayıcı” olarak koymakta ve bunları;
- a) Koleksiyoner,
- b) Biriktirici,
- c) İstifçi
olarak sınıflandırmaktadır.
ÖNCÜ’nün Tanımlamaları
Koleksiyoner: Az, öz ve işine yarayan parçaları alır. Onun amacı koleksiyonunu tamamlamaktır. Koleksiyonu ile birlikte zaman içinde o konuda bilgi sahibi olur ve bir şekilde eşyalara zaman ve mekân atlatılır. Para gerektirir. Üst sınıftandır.
Biriktirici: Başlangıçta her şeyi toplar, daha sonra yavaş yavaş konusunu daraltır. Çok nadide parça yerine birim başı az ödeyerek çok parçaya sahip olmak ister. Orta sınıftandır.
İstifçi: Gördüğünü alır, bir nevi çöpçüdür. Para vermez, zaten parası yoktur. Bir sonraki aşamasında bu kişilerin akibeti ı çöp evlerde yaşayan insanlar gibi olur.
Bu üç farklı yapıyı gazeteciliğin 5N ve 1K’si ile anlatmaktadır.
1- Ne?
Koleksiyonerler; uzmanlaşır ve koleksiyon sınırları içinde değerli eşyaları toplar.
Biriktirici; değeri az olan nesnelerden çok şey biriktirir.
İstifçiler; parasız ve her şeyi çöpçü gibi biriktirir. Kırık şişe bile biriktirir.
2- Neden?
Üç grubun da temel özelliği sahip olmaktır. Koleksiyener paha biçilmez ve nadideye sahip olmak isterken, biriktirici fazlaya ve çoka, istifçi çöp dahil her şeye sahip olmak ister.
Derecelerine göre her üç grupta da psikolojik problem olduğu gibi, istifçilerin büyük çoğunluğu tedaviye muhtaçtır.
3- Nasıl?
Koleksiyoner; özel antikacılar ve sahaflar aracılığıyla toplar. Aradığı zaten az ve belirlidir. Bu piyasa onun ne aradığını bilir. Antikacı koleksiyoneri aramışsa aklındaki fiyatı almadan malını satmaz. Çünkü nadidedir.
Biriktiriciler; Antikacılardan koleksiyonere gitmeyenler ile, sahaflar, mezatlar, depolar, eskiciler, hurdacılar, seyyarlar, ihaleler dahil (çöp hariç) para vererek toplar.
İstifçiler; parasız olmak üzere her yerden toplar.
4-Ne zaman?
Koleksiyonerlere kişiler nesne sunar veya çok nadir olanları o nadiren gidip yerinde görür.
Toplayıcı; çok özel bayram, hastalık ve tatil hariç her saat toplamaya hazırdır. Otobüs ve dolmuşla seyahat eder. Taksiye vereceğiyle bir kaç eşya daha almayı planlar.
İstifçiler; uyuma hariç iş başındadır. Başka istifçi almadan o almalıdır.
5- Nerede?
Koleksiyenör; mezat, müzayede, özel toplayıcılardan eşya toplar.
Biriktirici; sabah “Ya nasip!” der piyasaya çıkar, 3-4 gün içinde aynı güzergâhı tur atarlar.
İstifçi; Çok erken yola çıkar, kapı kapı ister, çekinmez. Akşam yemeğe ve yatmaya geri gelir.
1- Kim?
Koleksiyonör; zengin, varlıklı veya o koleksiyona ayırdığı para onun bütçesinde en küçük etki yapmayacak nitelikte kişiler olup, nadidenin peşinde koşarlar.
Biriktiriciler: Sahip olmanın yanında, O da, bu da benim olsun diye başlarlar giderek bir alanda uzmanlaşırlar. Zengin değildir.
İstifçi; yoksul ve psikolojik sorunludur.
Koleksiyonerler nesneler hakkında okur, araştırır. Büyük çoğunluğu koleksiyonu tamamlar.
Biriktirici hızlıca kapak bilgilerine bakar. Çok nadiren okur. Parası az olduğu için koleksiyonu tamamlayamaz.
İstifçi için okumaya bile gerek yoktur. Ortada zaten koleksiyon yoktur.
Üç grup da kolay kolay satmaz, okuma dahil emaneten vermez. En önemli duyguları ona sahip olmaktır. O nesneyi ellerinde tutmaktan büyük haz alırlar.
Acı olan şudur; bu kişilerin arkasında bu işi devam ettirecek birisi yoksa bu biriktirdikleri ölümlerinden sonra dağılır ve büyük kısmı çöpe gider.
Netice olarak; satın aldıklarının niteliği, sayısı ve bütüncül koleksiyon özelliği olmadan birkaç resimle sanat koleksiyoneri olduğunu söyleyenlere Talat Öncü üzerinden koleksiyonör ve biriktirici farkını vurgulamak istedim. Koleksiyonculuk ile biriktiricilik başka iştir.
Son söz olarak; “Çok değerli bile olsa birkaç tablo bir koleksiyon meydana getirmez.”
Vecdi Uzun
NOT:
1- Bu konuşma esnasında o kadar olmasa bile 3 kamyon kitabı olan Şahver Karasüleymanoğlu ile tanıştım.
Sosyal medyadaki mesajı aşağıdadır.
” Bugün Güven Çayyolu Sağlıklı Yaşam Kampüsünde, Talat Öncü ile istifçilikten koleksiyonculuğa söyleşisini kaçırmak istemedim. 30 yıldır tanıdığım Talat Öncünün 6 kamyon kitabı birikmiş. Birisi geniş bir yer bağışlarsa kütüphane açacakmış. Geniş bir yeriniz olursa 3 kamyon kitap da bizde var dedim. Bana da yer verir misiniz diye sordum. O da kitapları bana bağışla deyince çantamdaki eşimin bir kitabını bağışladım. İstifci, toplayıcı ve koleksiyoncunun farklarını anlatıp, özelliklerini saydıkça, hepsinde bana benzerlikler gördüm. ”
O da bağış için bir müze arıyor.
2- “koleksiyonör ” kavramını özellikle birkaç şekilde yazdım.
3- Bu yazı ilk defa 5 Şubat 2020 tarihinde sosyal medyada paylaşılmış olup, konunun hala güncelliğini koruması nedeniyle tekrar yayınlanmıştır.
